Balakanda Sarga 43 – bālakāṇḍa tricatvāriṁśaḥ sargaḥ
|| gaṅgāvataraṇam ||
dēvadēvē gatē tasminsōṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kr̥tvā vasumatīṁ rāma saṁvatsaramupāsata || 1 ||
ūrdhvabāhurnirālambō vāyubhakṣō nirāśrayaḥ |
acalaḥ sthāṇuvatsthitvā rātrindivamarindama || 2 ||
atha saṁvatsarē pūrṇē sarvalōkanamaskr̥taḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 3 ||
prītastē:’haṁ naraśrēṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 4 ||
tatō haimavatī jyēṣṭhā sarvalōkanamaskr̥tā |
tadā sā sumahadrūpaṁ kr̥tvā vēgaṁ ca duḥsaham || 5 ||
ākāśādapatadrāma śivē śivaśirasyuta |
acintayacca sā dēvī gaṅgāṁ paramadurdharā || 6 ||
viśāmyahaṁ hi pātālaṁ srōtasā gr̥hya śaṅkaram |
tasyāvalēpanaṁ jñātvā kruddhastu bhagavānharaḥ || 7 ||
tirōbhāvayituṁ buddhiṁ cakrē triṇayanastadā |
sā tasminpatitā puṇyā puṇyē rudrasya mūrdhani || 8 ||
himavatpratimē rāma jaṭāmaṇḍalagahvarē |
sā kathañcinmahīṁ gantuṁ nāśaknōdyatnamāsthitā || 9 ||
naiva nirgamanaṁ lēbhē jaṭāmaṇḍalamōhitā |
tatraivābambhramaddēvī saṁvatsaragaṇānbahūn || 10 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anēna tōṣitaścābhūdatyarthaṁ raghunandana || 11 ||
visasarja tatō gaṅgāṁ harō bindusaraḥ prati |
tasyāṁ visr̥jyamānāyāṁ sapta srōtāṁsi jajñirē || 12 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā:’parā |
tisraḥ prācīṁ diśaṁ jagmurgaṅgāḥ śivajalāḥ śubhāḥ || 13 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvētā diśaṁ jagmuḥ pratīcīṁ tu śubhōdakāḥ || 14 ||
saptamī cānvagāttāsāṁ bhagīrathamathō nr̥pam |
bhagīrathō:’pi rajarṣirdivyaṁ syandanamāsthitaḥ || 15 ||
prāyādagrē mahātējā gaṅgā taṁ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastatō dharaṇimāgatā || 16 ||
vyasarpata jalaṁ tatra tīvraśabdapuraskr̥tam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṁśumāragaṇaistathā || 17 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarōcata vasundharā |
tatō dēvarṣigandharvā yakṣāḥ siddhagaṇāstathā || 18 ||
vyalōkayanta tē tatra gaganādgāṁ gatāṁ tadā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 19 ||
pāriplavagataiścāpi dēvatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṁ lōkē gaṅgāpatanamuttamam || 20 ||
didr̥kṣavō dēvagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhiḥ suragaṇaistēṣāṁ cābharaṇaujasā || 21 ||
śatādityamivābhāti gaganaṁ gatatōyadam |
śiṁśumārōragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 22 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍuraiḥ salilōtpīḍaiḥ kīryamāṇaiḥ sahasradhā || 23 ||
śāradābhrairivākīrṇaṁ gaganaṁ haṁsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṁ yāti kuṭilaṁ kvacidāyatam || 24 ||
vinataṁ kvacidudbhūtaṁ kvacidyāti śanaiḥ śanaiḥ |
salilēnaiva salilaṁ kvacidabhyāhataṁ punaḥ || 26 ||
muhurūrdhvapathaṁ gatvā papāta vasudhātalam |
[* tacchaṅkaraśirōbhraṣṭaṁ bhraṣṭaṁ bhūmitalē punaḥ | *]
vyarōcata tadā tōyaṁ nirmalaṁ gatakalmaṣam || 27 ||
tatra dēvarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ |
bhavāṅgapatitaṁ tōyaṁ pavitramiti paspr̥śuḥ || 28 ||
śāpātprapatitā yē ca gaganādvasudhātalam |
kr̥tvā tatrābhiṣēkaṁ tē babhūvurgatakalmaṣāḥ || 29 ||
dhūtapāpāḥ punastēna tōyēnātha subhāsvatā |
punarākāśamāviśya svām̐llōkānpratipēdirē || 30 ||
mumudē muditō lōkastēna tōyēna bhāsvatā |
kr̥tābhiṣēkō gaṅgāyāṁ babhūva vigataklamaḥ || 31 ||
bhagīrathō:’pi rājarṣirdivyaṁ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagrē mahātējāstaṁ gaṅgā pr̥ṣṭhatō:’nvagāt || 32 ||
dēvāḥ sarṣigaṇāḥ sarvē daityadānavarākṣasāḥ |
gandharvayakṣapravarāḥ sakinnaramahōragāḥ || 33 ||
sarvāścāpsarasō rāma bhagīratharathānugām |
gaṅgāmanvagamanprītāḥ sarvē jalacarāśca yē || 34 ||
yatō bhagīrathō rājā tatō gaṅgā yaśasvinī |
jagāma saritāṁ śrēṣṭhā sarvapāpavināśinī || 35 ||
tatō hi yajamānasya jahnōradbhutakarmaṇaḥ |
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṁ mahatmanaḥ || 36 ||
tasyāvalēpanaṁ jñātvā kruddhō jahnuśca rāghava |
apibacca jalaṁ sarvaṁ gaṅgāyāḥ paramādbhutam || 37 ||
tatō dēvāḥ sagandharvā r̥ṣayaśca suvismitāḥ |
pūjayanti mahātmānaṁ jahnuṁ puruṣasattamam || 38 ||
gaṅgāṁ cāpi nayanti sma duhitr̥tvē mahātmanaḥ |
tatastuṣṭō mahātējāḥ śrōtrābhyāmasr̥jatpunaḥ || 39 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā prōcyatē jāhnavīti ca |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā || 40 ||
sāgaraṁ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā |
rasātalamupāgacchat siddhyarthaṁ tasya karmaṇaḥ || 41 ||
bhagīrathō:’pi rājārṣirgaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahānbhasmakr̥tānapaśyaddīnacētanaḥ || 42 ||
atha tadbhasmanāṁ rāśiṁ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānaḥ svargaṁ prāptā raghūttama || 43 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē tricatvāriṁśaḥ sargaḥ || 43 ||
